الزامات خارج از قرارداد|عوامل رافع مسئولیت مدنی|عناصر اتلاف و تسبیب

الزامات خارج از قرارداد چیست؟

وب سایت حقوقی یاروکیل به معرفی و بررسی تخصصی الزامات خارج از قرارداد چیست؟ و نکات مهم الزامات خارج از قرارداد پرداخته تا به بهترین نحو شما را از حق و حقوقتان آگاه سازد.

مقدمه الزامات خارج از قرارداد

الزامات خارج از قرارداد
الزامات خارج از قرارداد

وقتی افراد متعهد و مسئول به انجام تعهدی آن را انجام ندهند  در شرایطی که از عدم انجام تعهد ایشان خسارتی به دیگری وارد شود باید آن را جبران کند و ضامن است به این مسئولیت دوم که براساس جبران خسارت حاصل شده است  مسئولیت مدنی گویند. این مسئولیت به دودسته تقسیم می شود:

مسئولیت قراردادی

گاهی شخصی  متضمن جبران خسارت خواهد بود به دلیل عدم پایبندی به تعهدش در قراردادی  و این امر موجب ورود خسارت به شخص دیگری شده است که به این مسئولیت ، مسئولیت قراردادی می گویند.

به بیان روشن تر درحالتی که تعهدات یک قرارداد به وسیله یکی از طرفین قرارداد نقض گردد  وی مسئول و ضامن جبران خسارت طرف دیگر است. نوع دوم آن الزامات خارج از قرارداد است : در شرایطی که فردی با عمل خویش به شخص دیگری خسارتی واردکند بدون وجود قرارداد او ضامن جبران خسارت طرف مقابل است. به این نوع از جبران خسارت الزامات خارج از قرارداد یا مسئولیت مدنی به معنای خاص آن گفته میشود. پس اگر تعهدات خارج از قرارداد یعنی اگر آن دسته از تعهداتی که فرد به دلایل قانونی  ملزم  به انجام آن هاست ولی از انجامشان سرباز زند شخص ناقض تعهدات مسئول و ضامن جبران خسارت خواهد بود.

جهات مسئولیت مدنی

در این بخش سعی می کنیم به این موضوع را که چرا اشخاص ضامن جبران خسارت ناشی از عدم پایبندی به تعهدات خویش هستند، بپردازیم. که البته در جواب به این پرسش  نظرات متنوعی ابراز شده است .

نظریه تقصیر

این نظریه کسی را مسئول می داند که  تقصیر از سوی او باشد به بیان دیگر در صورتی جبران الزام می یلبد که تقصیری در میان باشدو خسارت ناشی از عدم انجام تعهد ناشی از هممان تقصیر باشد حال باید به  تعریف مفهوم تقصیر بپردازیم: برای تعریف اصطلاح تقصیر هم دو نظر ابراز شده عده ای بر این باورند که معنی تقصیر رفتاری است که قابلیت سرزنش و ملامت را داشته باشد.مثلا در رانندگی شخصی با سرعت غیرمجاز رانندگی کرده و بیمار بدحالی را به بیمارستان منتقل نموده است این جا تقصیری از سوی وی اعمال نشده است. این جا مفهوم تقصیر مترادف مسئولیت کیفری و اخلاقی است. عده ای دیگر در تعریف مفهوم تقصیر بر این باورند تقصیر به این معنی است که کسی ارز رفتار نرمال و معمول انسانی تجاوز کند.

نظریه خطر

بر اساس این نظر اگر کسی فعالیتی کند یا اقدام به عملی نماید که محیط خطرناکی ایجاد کند که به موجب آن ضرر و زیان به اطرافیان وارد شود مسئول جبران خسارت است . حال چه مرتکب تقصیر باشد چه نباشد فرقی نمی کند وبای زیان ایی که ایجاد کرده است را جبران نماید. نظره سوم نظریه ترکیبی و مختلط می باشد که آن متشکل از هردو نظریه است. البته اصل و پایه آن مبتنی بر نظریه تقصیر می باشد و در برخی موارد استثنایی نظریه خطر را هم درنظر می گیرد. ن

ظریه تضمین حق نظریه ی دیگری در ارتباط با مسئولیت مدنی است که ابراز شده و بر اسا س آن نه تقصیر اهمیت داردو نه شرایط و محیط خطرناک و صرف ایجاد خسارت باید جبران شودو این جبران بردوش کسی است که خسارت را به وجود آورده است.

اثر تقصیر در مسئولیت مدنی

پاسخ این موضوع را در 4 بخش می دهیم :

اولا : مسئولیتی که بر اساس تقصیر است. در این حالت شخصی که ضرر و زیان را متحمل شده است باید اثبات کند یعنی اصل بر عدم تقصیر است مگر این که آن کس دچار خسارت شده بتواند اثبات کند که  دیگری به او خسارت وارد کرده و تا این را ثابت نکند نمی تواند از وارد کننده خسارت مطالبه ضرر و زیان نماید.

دوما: مسئولیت یکه بر اساس نشانه های تقصیر است. در بعضی شرایط فردی که متحمل ضرر و زیان شده لازم نیست تقصیر مرتکب را اثبات نماید چون تقصیر مرتکب در قانون فرض شده است. و این قانون است که اصل را بر کوتاهی مرتکب گذاشته است پس بر طبق این نظریه اصل بر جبران خسارت از سوی مرتکب است مگر این که بتواند ثابت کند که تقصیری از سوی وی اعمال نشده است.

الزامات خارج از قرارداد
الزامات خارج از قرارداد

ثالثا:مسئولیت نوعی یا محض :  در این شرایط فردی که خسارت زده باید جبران کند پس اصل بر جبران خسارت از سوی خسارت زننده می باشد مگر این که ثابت کند ورود خسارت از سوی او نبوده است و از طرف حادثه غیرمترقبه و غیرقابل پیش بینی و یا غیر قابل دفاع بوده است. این نوع مسئولیت است که اگر شخص اثبات هم بکند که تقصیر از سوی او نیست بی فایده است باز هم باید جبران خسارت کند مگر این که بتواند ثابت کند قوه قاهره باعث ورود خسارت به دیگری شده است.

رابعا: مسئولیت مطلق یا مسئولیت بدون تقصیر:در این نوع از مسئولیت شخصی که خسارت وارد کرده بدون برو و برگشت مسئول و متضمن جبران خسارت می باشد حتی اگر خسارت وارد شده از طریق قوه قاهره و حوادث غیرقابل پیش بینی باشد.

عوامل رافع مسئولیت مدنی

گاهی اوقات برخی عوامل سبب می شود که مسئولیت مدنی اط شخص زائل شود.از آن جمله است

قوه قاهره که همان حوادث خارجی است که غیرقابل پیش بینی و دفاع می باشند.

فعل شخص ثالث:

در شرایطی که مترادف با قوه قاهره باشد. دفاع مشروع: گاهی شخص خسارت را به سبب دفاعی که از خود به عمل می آورد به دیگری وارد می کند. حکم قانون یا مقام صالح: گاهی هم فرد بر اساس دستور قضایی خسارتی به دیگری وارد می کند.

غرور یا فریب:

در برخی مواقع فریب به اندازه ای شخصی را تحت تاثیر قرار می دهد که عملی که منجر به ورود خسارت شده و خسارت وارده هیچ رابطه ای باهم ندارند  در این شرایطفرد خاسر ضامن جبران خسارت نیست.

اجرای حق:

در حالتی که فردحق قانونی خود را اجرا کند اما با همین اجرای حق خود زیانی هم به شخص دیگری وارد کند اما نوع  و اندازه خسارت معمول و متعارف باشد در این حالت هم شخص خاسر مسئول جبران خسارت نیست.مورد دیگر رضایت دادن شخصی است که خسارت به اووارد شده و همین  از عوامل رافع مسئولیت مدنی است.

احسان :

گاهی هم یک شخص با نیت و قصد خیر عملی را انجام می دهد که اتفاقا موجب ورود خسارت می شود که بر طبق شرایطی این مورد هم رافع مسئولیت مدنی می باشد.

مفهوم تعهدات یا الزامات خارج از قرارداد

قبلا هم گفتیم که اگر در جایی خسارتی وارد شود که اصلا قراردادی در میان  نبوده  قطعا طرفین ملزمند که خسارات را جبران نمایند ولی چون قراردادی در میان آن ها نبوده است مسئولیت حاصله ناشی از قراردادنیست  و عنوان آن الزامات خارج از قراردادخواهد بود. در ماده های 301و306و307 قانون مدن یدر مورد تک تک الزامات خارج از قرارداد صریحا ذکر شده است. که در ذیل مفصلا به آن ها می پردازیم:

ایفای ناروا:

الزامات خارج از قرارداد
الزامات خارج از قرارداد

اگر شخصی گمان بردکه به دیگری بدهکار است  و حقیقتا این طور نباشد و مال را به شخصی بپردازد که اصلا طلبکار نیست این حالت را ایفای ناروا گویند.

در این حالت کسی که مال را دریافت کرده چه آگاهانه مال را دریافت کرده باشد چه نا آگاهانه  فرقی نمی کند در هر حال باید مال را به صاحب مال رد کند چون پرداخت کننده مال اصلا بدهکار نبوده است.

اگر هم در این مدت به آن مال خسارتی وارد کرده باشد باید خسارت  عین آن مال و منافعش را بدهد در واقع کسی که در این جریان مال را دریافت می کند با غاصب در قانون برابر است و برابر قانون همه احکام غاصب بر او جاری می شود.

مفهوم اداره فضولی غیر

بدین معنی است که شخصی بدون این که از صاحب مال اجازه داشته باشد مال او را با در نظر گرفتن منافع او اداره کند . با توجه به این تعریف اگر شخص اداره کننده می تواند مخارجی را که در این مدت صرف اداره مال نموده است را از مالک مال مطالبه نماید . اما برای دریافت این مخارج باید شرایطی فراهم باشد از جمله:

1- مال باید از آن محجور یا غائب یا کلا شخصی باشد که از تصرف در اموال خود ناتوان باشد چه این شخص حقیقی باشد و چه حقوقی فرقی نمی کند.

2-این دخل و تصرف باید بدون اجازه  شخص مالک مال یا کسی که  از طرف مالک باشد انجام گیرد مثلولی وصی وکیل ونظیر این ها.

3- دخل و تصرف باید ضروری باشد.

4-کسی که تصرف می کند باید با قصد احسان این کار را انجام دهد نه این که به قصد منفعت شخصی خود باشد.

مفهوم اتلاف و تسبیب

وقتی ضربه ای به شکل مستقیم به دیگری وارد شود آن را اتلاف گویند و اگر همین ضربه به شکل غیر مستقیم وارد شودآن را تسبیب گویند. که این تعریف در ماده 328 و331قانون مدنی آمده است.

تفاوت میان اتلاف و تسبیب

فرق میان این دو مفهوم در تعریف آن ها نهفته است اتلاف ضربه مستقیم و تسبیب غیرمستقیم است .

برای دریافت خسارت در اتلاف نیازی نیست که تقصیری ثابت شود و صرف اتلاف مال برای جبران خسارت کافی است اما برای اینکه بتوان در تسبیب خسارت را مطالبه نمود حتما باید تقصیر شخص اثبات شود.

چون اتلاف ناشی از ضربه مستقیم است پس صرف انجام یک عمل ایجادمی شود اما تسبیب می تواند در نتیجه انجام یک عمل یا خودداری از انجام آن ایجاد شود. مثلا اگر در یک مهد  کودک معلم مهد با دقت به کودکان توجه نکند در واقع از انجام  یک عمل که از وظایفش بوده خودداری کرده است  و همین امر وقتی سبب وارد شدن صدمه به کودکی شود  با تقصیر مربی روبه رو هستیم  این مصداق یک تسبیب است ناشی از عمل غیر مستقیم و خودداری از انجام یک اقدام و ناشی از تقصیر می باشد.

عناصر اتلاف و تسبیب

وقتی یک شخصی براثر اتلاف خسارت دیده باشد برای این که بتواند جبران خسارت را مطاطلبه نماید باید 1- باید عملی انجام شود زیان آور که هم می تواند با تقصیر مرتکب توام باشد یا بدون تقصیر.2-باید با انجام آن عمل خسارتی به دیگری وارد شود3- باید خسارت وارده به خاطر عمل شخص خسارت زننده باشد.

تسبیب هم دارای سه عنصر است:1- عمل خسارت بار با تقصیر توام باشد2- حتما خسارت وارد شود3- بین عمل خسارت بار و خسارت وارد شده یک رابطه سببیت  برقرار باشد.

بنابران چه گفتیم عناصر اتلاف و تسبیب برابرند تنها تفاوت این دو در این است که در تسبیب تقصیر با عمل خسارت بار همراه است  اما در اتلاف چه تقصیر باشد و چه نباشد در هرحال شخص خاسر ملزم به جبران خسارت است. این تقصیر به دو شکل افراط یا تفریط محرز است بدین معنا که یا شخص آنچه را که باید انجام میداده نداده یا آن چه نباید انجام میداده داده .

الزامات خارج از قرارداد
الزامات خارج از قرارداد

ضرری که قابل مطالبه است چه نوع ضرری است؟ زیانی را می توان مطالبه نمود که محرز باشد یعنی بین عمل خسارت بار و ضرر وارده رابطه مستقیم باشد و عرفا بتوان این دو را به هم ارتباط داد دوم این که ضرر  و زیان وارده قبلا نباید جبران شده باشد پس آن خسارتی که یک دفعه جبران شده است دوباره نمی توان آن را مطالبه نمود.سوم این که خسارت باید نامشروع باشد مثلا اگر کسی یک حیوان درنده ای را برای دفاع ازخود بکشد مسئول جبران خسارت  نیست چون دفاع از خودش کرده و این دفاع مشروع بوده است و ضرر هم مشروع قلمداد می شود.

مفهوم استیفا

بدین معنی است که فردی از مال دیگری بهره ببرد که این بهره مندی می تواند با رضایت مالک مال باشد یا نه او رضایت در استفاده از مالش نداشته باشد اگر با رضایت صاحب مال باشد به آن استیفای مشروع گویند و اگر بدون رضایت صاحب مال باشد به آن استیفای نامشروع گویند. در واقع استیفای نامشروع مترادف با غصب است و همان احکام غصب بر آن جاری خواهد شد. آن چه مورد بحث ماست در این جا استیفای مشروع می باشد که در دوحالت صورت می گیرد:

1-استیفا از مال  غیر:  در این شکل از استیفا فرد با اجازه مالک مال از مال وی بهره می برد و استفاده از آن  به طور عرفی و معمول اجرت دارد  اما اجازه استفاده رایگان است در این شرایط شخصی که استفاده کرده باید اجرت المثل مال دیگری را پرداخت کند.

2- استیفا از عمل دیگری آن است که فرد بر اساس تقاضای شخصی عملی انجام دهد که آن عمل به طور معمول اجرت دارد یا این که آن فرد خودش را برای انجام عمل آماده کند و قصد خدمت و انجام رایگان نباشد در این شرایط که موارد مذکور اجماع کند فردی که از عمل او بهره می برد باید اجرت مثل بپردازد .