تفاوت ارش و دیه|شیوه محاسبه ارش|نحوه محاسبه دیه

تفاوت ارش و دیه چیست؟

وب سایت حقوقی یاروکیل به معرفی و بررسی تخصصی تفاوت ارش و دیه چیست؟ و نکات مهم تفاوت ارش و دیه پرداخته تا به بهترین نحو شما را از حق و حقوقتان آگاه سازد.

مفهوم ارش

تفاوت ارش و دیه
تفاوت ارش و دیه

بر اساس ماده ۴۴۹ قانون مجازات اسلامی معنی ارش دیه غیر مقدر می باشد که مقدار آن در شرع تعیین نشده و مرجع قضایی با در نظر گرفتن نوع و کیفیت جنایت و اثر آن بر سلامتی مجنی علیه و مقدار زیان وارد شده با ملاحظه دیه مقدر و با تایید نظر کارشناس اندازه آن را مشخص می نماید. قوانین دیه مقدر در مورد ارش نیز جاری می باشد. جز این که در این قانون مراتب دیگری تعیین شود.

قانون مجازات اسلامی که در سال ۱۳۹۲ به تصویب رسیده است در تعریف ارش چنین بیان نموده است که بر اساس این ماده ارش مقدار خسارتی است که باید در مورد صدمه به عضوی از بدن اعطا شود که اندازه آن در قانون تعیین نشده است . مثلاً دیه دست در قانون معین است اما دیه رگ عصبی دست تعیین نشده است. ضرر و زیانی که در مورد رگ عصبی دست چپ تعیین می شود از آن جایی که اندازه ی آن مستقیماً از سوی قانونگذار مقدر نشده است ارش خوانده می شود. ارش درست مانند دیه و قصاص در دادسرا و دادگاه کیفری موضوع رسیدگی و حکم واقع می‌شود.

امروزه مراجع قضایی با عنایت به ماده ی یک قانون نظام پزشکی، مشخص نمودن میزان ارش را به پزشک قانونی واگذار می کنند. اگر چه وظیفه ای به منظور تجویز پزشک قانونی وجود ندارد اما با توجه به نظریه ی مشورتی ۶۲۹6/7 این امکان وجود ندارد که برای عضوی که دیه مشخص دارد، وجهی را در قالب ارش نقص زیبایی مشخص نمود. مثلاً مهرالمثل یکی از موضوعات محاسبه ارشد البکاره می باشد.

ارش البکاره اختصاص به موضوعی دارد که بکارت دختری بی توافق او از بین برود. بر اساس ماده ی ۴۵۰ قانون مجازات اسلامی در جنایت شبه عمدی و خطای محض و جنایت  عمدی  که قصاص  در آن مجاز  و ارش میسر نیست در شرایط تقاضای مجنی‌علیه به ولی دم دیه پرداخت می گردد. جز این که در قانون  به شکل دیگری توافق شده باشد.

با توجه به قوانین اسلام و تعریف های فقهی،  به دنبال قتل انسان یا نقص عضو، مبلغی به عنوان تضمین خسارت به شخص آسیب دیده پرداخت می گردد. این مبلغ به عنوان دیه یا خون بها شناخته می‌شود.در مورد تفاوت ارش و دیه در سایت یاروکیل مقالات را مطالعه فرمایید.

مفهوم دیه

از نظر حقوقی چنان چه فردی به شکل عمد یا غیرعمد به جان یا مال دیگری آسیب بزند و خسارت و زیان مادی و معنوی را برای دیگری سبب شود، باید خسارت را جبران کند. در این حالت پول یا مالی که در این مسیر پرداخت می شود دیه یا خون بها نام می گیرد. بر اساس قانون پرداخت دیه در جایی به عنوان مجازات اصلی و در جایی هم جایگزین قصاص خواهد بود.

موارد ارش

تفاوت ارش و دیه
تفاوت ارش و دیه

ارش مقدار مالی می باشد که بر اثر ایراد خسارت و برای جبران آن در شرایطی که در شرع مقداری برای آن مشخص نشده باشد به شخص زیان دیده پرداخت می گردد. ارش در حوزه های تجارت  بسیار مورد ملاحظه قرار گرفته است.

ارش عیب

در موضوعات تجاری وقتی کالایی به شکل  معیوب معامله شود، خریدار از خیار عیب بهره‌مند می گردد و قادر است معامله را فسخ نموده و ارش را دریافت کند. بدین ترتیب  که اگر بعد از خرید کالایی خریدار بفهمد عیب و ایرادی دارد، باید مبلغی از پول پرداختی خود را از فروشنده مسترد کند . در حقیقت ارش قسمتی از بهای پرداختی جنس معیوب محسوب می شود.

ارش جنایت

هنگامی که در اثر هر نوع جنایت آسیب به شخص مقابل یا قربانی صورت بگیرد که دیه ی آن در شرع تعیین نشده باشد به جای آن ارش واقع می شود.

ارش البکارت

هنگامی که بکارت دختری  بدون توافق و رضایت او از بین برود، به عنوان ارش البکاره تعلق می گیرد.

انواع دیه

در حالت های گوناگون و با توجه به قانون مجازات اسلامی دیه به انواع متفاوتی قابل تقسیم بندی می شود که در زیر به شرح آن می پردازیم:

دیه قتل

دیه قتل یک دیه کامل می باشد که مبلغ آن هر سال از سوی قوه قضاییه اعلام می گردد.

دیه منافع اعضا

در شرایطی که فرد مجرم عملیات و اقداماتی را صورت دهد که دیگری حواس خود را  از دست بدهد، شخص خاطی باید دیه منافع آن اعضا را پرداخت کند. مثلاً شخصی با فریادهای بلند خود سبب شود که شخص دیگر توانایی شنیدنش از دست برود. اما به خود گوش آسیبی وارد نشود. این شکل از دیه شامل مواردی مثل دیه شنوایی، دیه عقل، دیه بویایی، دیه  بینایی و دیه صوت و دیه گویایی خواهد بود.

دیه جراحت

در  حالتی که شخصی سبب جنایتی شود که شخص مقابل با جراحت مواجه شود، باید دیه جراحت را پرداخت کند. که تعیین مبلغ آن با توجه به میزان جراحت و با تشخیص پزشکی قانونی انجام می‌شود. مثل ایجاد  کبودی و زخم و تورم.

دیه اعضای بدن

تفاوت ارش و دیه
تفاوت ارش و دیه

در حالتی که از یک عضو فقط یک عدد در بدن انسان وجود داشته باشد و مجرمان آن را از بین ببرد باید دیه کامل پرداخت کند اما اگر از آن عضو دو عدد موجود باشد از بین بردن یکی از آن دو عضو سبب پرداخت یک دوم   دیه کامل خواهد بود  و چنان چه هر دو عضو از بین برود مبلغ دیه به شکل کامل محاسبه می شود.

نحوه محاسبه دیه

شیوه محاسبه دیه با توجه به مبلغ دیه ای که از سوی قوه قضاییه به شکل سالانه اعلام می شود، تعیین می گردد. به همین منظور پزشکی قانونی با اعلام میزان صدمات وارد شده به شخص و اعلام و ابلاغ آن به دادگاه محاسبه دیه را آسان می کند و دادگاه با توجه به گواهی پزشکی قانونی مبلغ دیه را تعیین می نماید. سوالی که در ذهن ایجاد می شود آن است که مبلغ اعلام شده از سوی  قوه قضاییه چطور تعیین می گردد؟ در پاسخ به این سوال باید گفت بر اساس قانون مجازات اسلامی مبلغ دیه کامل یک انسان مساوی با نرخ روز ۱۰۰ شتر سالم است. اما امروزه این هزینه با توجه به ملاک های جامعه امروز مشخص می‌شود.

اندازه دیه کامل و دیه اعضای بدن

به شکل کلی دیه کامل یک انسان و اعضای بدن هر سال از سوی قوه قضاییه مشخص می گردد که بر اساس آخرین مبلغ اعلام شده به شکل زیر می باشد:

دیه کامل در ماه های غیر حرام ۲۷۰ میلیون تومان و دیه کامل در ماه های حرام ۳۶۰ میلیون تومان می باشد.

شیوه محاسبه ارش

نحوه ی محاسبه ارش در قانون مجازات اسلامی تعیین شده است. اما به شکل کلی احتساب ارش آن به روشی انجام می‌شود که در زیر به آن اشاره شده است:

نخست کارشناس با تقاضای قاضی مقدار خسارت ایراد شده را تعیین می کند. اصولاً کارشناس پزشک قانونی مقدار ضرر و زیان را با درصدی از دیه ی عضوی تعیین می‌کند که در قانون میزان آن مشخص شده است. بعد از آن قاضی با عنایت به موارد زیر مقدار ارش را مشخص خواهد کرد:

-تعیین میزان خسارت به وسیله ی کارشناس .

-کیفیت و نوع جنایت .

-مقدار تاثیر جنایت بر سلامتی شخص قربانی .

-مقدار ضرر زیان وارد آمده به قربانی با در نظر گرفتن مقدار خسارت کلی تعیین شده در دیه.

مثلاً چنان چه یکی از رگ های عصبی دست آسیب ببیند، ارش آن با عنایت به مقدار دیه ی دست مشخص خواهد شد و بعد از آن با عنایت به کل این موضوعات مقدار اش به وسیله ی قاضی تعیین می شود. همین موضوع برای موضوعاتی مانند دیه ی بخیه و ارش و دیه ی شکستگی بینی و دیه ی زیبایی هم جاری خواهد شد. در موارد تجاری هم ارش عیب با عنایت به بهای کالای سالم و بهای کالای معیوب و تایید کارشناس مقدار ارش تعیین می‌شود.

از دیدگاه حقوق مدنی ارش یک کسر است. صورت آن تفاوت قیمت صحیح و معیوب روز تقویم مال مورد معامله می باشد و مخرج کسر قیمت صحیح روز تقویم است. این کسر، چنان چه  ضرب در قیمت ثمن روز واقع شدن عقد شود، ارش حاصل می‌شود. یعنی حاصل ضرب فوق را ارش می گویند.

شیوه محاسبه دیه مرد و زن

بر اساس مواد ۵۶۷ ۵۶۲ قانون مجازات اسلامی در شرایطی که آسیب و صدمات منجر به نقص عضو و زوال منافع شود، اندازه دیه زن یک دوم دیه مرد خواهد بود. نکته قابل توجه این که تامین ما به التفاوت دیه زن و مرد بر اساس ماده ۵۵۱ قانون مجازات اسلامی در جرایم بر دوش صندوق تامین خسارات بدنی می باشد.

. مثل شرایطی که به زن آسیب وارد شده است پرداخت می‌شود یا صدمه از شکل جراحت، منجر به زوال منافع یا نقص عضو نمی شود که در این حالت تفاوتی بین زن و مرد نمی باشد و دیه و ارش زن حتی در حالتی که بیشتر از یک سوم باشد، یک دوم نخواهد شد و با دیه مرد مساوی است. از سوی دیگر بر اساس قانون در مورد خسارت های وارد شده بر شخص ثالث که به وسیله حوادث رانندگی به وقوع می‌پیوندد و دیه از طرف شرکت‌های بیمه پرداخت می گردد، هیچ فرقی بین زن و مرد نیز و هر دو جنس از دیه کامل بهره می برند.

تفاوت دیه و ارش

اصولا جبران خسارت بدنی با پرداخت دیه یا ارش می باشد. اما نوع و مقدار خسارت دیه در قانون تعیین شده است. ولی مقدار خسارت ارش در قانون معلوم نیست. مثلاً  در قانون جبران خسارت قطع شدن یک دست نصف یک  دیه ی کامل است. اما دیه ی پاره شدن یک تار عصبی در قانون تعیین نشده که در مورد جبران این نوع خسارت قاضی دادگاه با تایید کارشناس پزشکی قانونی مقدار ارش معلوم می شود.

دیه و ارش اگر چه هر دو  ما به ازای مالی جنایت است از جهات مختلف از یکدیگر متمایزند. برخی از وجوه تفاوت دیه به ارش عبارتند از:
1- از جهت کمیت ،مقدار دیه از سوی قانونگذار معین است. در حالی که ارش مقدار معینی نداشته و به نظر قاضی واگذار شده است و  از آن با استفاده از نظر کارشناسان و با هدف حل و فصل حقوق، مبلغی را به عنوان ارش تعیین نماید.

تفاوت ارش و دیه
تفاوت ارش و دیه

2- نوع دیه محدود به انواعی است که به وسیله قانون گذار اسلامی مشخص شده و انتخاب آن بر عهده جانی موکول شده است. در حالی که عرش به  موارد مذکور منحصر نبوده و قاضی جانی را به پرداخت میزان معینی از مال محکوم می نماید. بدون آن که در انتخاب آن مخیر گذاشته شود.
3-  چگونگی تعیین ارش
قانون گذار برآورد میزان ارش را بر عهده قاضی دادگاه واگذار کرده است. دادرس موظف است با توجه به حدود صدمه و رنجی که بر مجنی علیه وارد آمده است، مبلغ ارش را تعیین کند. در چگونگی محاسبه ارش میزان صدمه وارد بر آن را در مقایسه با دیه ملاک دانسته‌اند. بدیهی است در این صورت میزان ارش هرگز نباید به اندازه دیه نفس برسد. برخی از فقیهان عامه مبنای تعیین ارش را سنجش جراحت وارده نسبت به نزدیکترین جراحت دارای دیه معین قرار داده‌اند.
با این وجود در مواردی تعیین میزان ارش به سازش طرفین موکول شده است. همچنین در صورتی که تعیین میزان دقیق ارش برای قاضی مقدور نباشد، به موجب برخی قوانین  با قاضی باید با  مصالحه  نزاع را خاتمه بخشید.