دادگستری و دادگاه و دادسرا|تفاوت دادگستری و دادگاه و دادسرا نکات مهم و شرایط

دادگستری و دادگاه و دادسرا چیست؟

وب سایت حقوقی یاروکیل به معرفی و بررسی تخصصی تفاوت دادگستری و دادگاه و دادسرا چیست؟ و نکات مهم تفاوت دادگستری و دادگاه و دادسرا پرداخته تا به بهترین نحو شما را از حق و حقوقتان آگاه سازد.

دادگستری و دادگاه و دادسرا
دادگستری و دادگاه و دادسرا

دادسرا نهادی می باشد که در جوار دادگاه تکالیفی را انجام می‌دهد و به شکل کلی وظایفی از قبیل کشف جرم و تعقیب متهم و انجام تحقیقات مقدماتی و عفو عمومی و اقامه دعوای ضروری و اجرای احکام کیفری و نیز دادرسی به امور حسبی را بر عهده دارد.

کشف جرم

عموما آن چه به ذهن متصور است این که وظیفه کشف جرم از وظایف ضابطان دادگستری و نیروی انتظامی می باشد. اما مرجع اصلی کشف جرم دادسرای حوزه‌هایی هستند که ضابطان دادگستری زیر نظر دادسرا و دادستان به کشف جرایم می پردازد.

تعقیب متهم

جرایم به دو دسته قابل گذشت و غیرقابل گذشت قابل تقسیم بندی هستند. دسته ای از جرایم تنها در شرایطی که شکایت راجع به آن ها در دادسرا اقامه شود مورد تعقیب قرار می گیرند.، به عنوان مثال در مورد جرم توهین تا فردی در قالب شاکی به دادسرا رجوع نکند و شکایت جرم مذکور را اقامه ننماید دادستان حتی اگر خودش شاهد وقوع جرم باشد قادر نیست به طور مستقل مجرم را بازداشت نماید.

این دسته جرایم از جرایم قابل گذشت به شمار می رود. اما در بقیه جرایم دادستان به شکل مستقل به نمایندگی از جامعه به تعقیب متهم می پردازد . فرضا در جرم جعل اگر دادستان از وقوع این جرم مطلع شود، بدون اقامه ی شکایت به وسیله‌ی شاکی تعقیب و رسیدگی به آن شروع می شود و بعد دادستان در جرایم قابل گذشت با شکایت شاکی در جرایم غیرقابل گذشت مستقلا تعقیب متهم را عهده دار می شود.

انجام تحقیقات مقدماتی

بعد از آن که جرم محرز شد، تکلیف دادسرا به منظور تحقیق در مورد جرم شروع می شود. تحقیقات مقدماتی یک سری اقدامات قانونی می باشد که به وسیله ی بازپرس و بقیه مقامات قضایی به منظور حفظ آثار و علائم جرم و گردآوری دلایل احراز جرم و شناسایی و پیدا کردن و پیشگیری از گریز و اختفای متهم صورت می گیرد.

دادگستری و دادگاه و دادسرا
دادگستری و دادگاه و دادسرا

اجرای احکام کیفری

بعد از آن که تحقیقات مقدماتی به وسیله ی دادسرا انجام شد و پرونده به دادگاه فرستاده شد و رسیدگی و صدور رای انجام گرفت، اجرای حکم باید صورت پذیرد. پرونده به منظور اجرای حکم به دادسرا برمی‌گردد. اجرای احکام کیفری بر عهده دادستان می باشد.

در بعضی از مناطق با تعیین رئیس قوه قضاییه معاون اجرای احکام کیفری زیر نظر دادستان آن حوزه ایجاد می‌شود و تکلیف اجرای احکام در این مناطق بر دوش این معاونت می باشد. فرقی که این معاونت دارد در اعضای متخصص ان می باشد. به شکلی که معاونت اجرای احکام کیفری به تعداد ضروری قاضی اجرای احکام کیفری و مددکار اجتماعی و مامور مراقبتی و مأمور اجرا را لازم دارد.

هنگامی که جرمی محرز می‌شود یا  دعوایی قرار است اقامه شود باید اطلاعات کافی برای تفکیک آن ها وجود داشته باشد. دادگاه ها به شکل کلی از ۲ نظر بررسی خواهند شد. صلاحیت ذاتی و محلی. صلاحیت ذاتی دادگاه بدان مفهوم است که صلاحیت رسیدگی به اختلافات را دارا بوده و صلاحیت ذاتی دادگاه خود به چند دسته قابل تقسیم است. دادگاه حقوقی و دادگاه جزایی و دادگاه خانواده و دادگاه اطفال و دادگاه عمومی و انقلاب که در زیر مفصلاً به آن ها اشاره خواهد شد.

بر اساس اصل ۱۵۹ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران مرجع رسمی تظلمات و شکایات دادگستری می باشد. ایجاد دادگاه ها و مشخص نمودن صلاحیت آن ها با توجه به حکم قانونی انجام می‌شود. اما اطلاع از این که وقتی که شخصی به دنبال تعقیب دعاوی خود باشد باید به کدام دادگاه رجوع کند بسیار مهم است.

دادگاه عمومی حقوقی

دادگاه عمومی با توجه به قانون در مکان‌هایی که رئیس قوه قضائیه تعیین می‌کند ایجاد می‌شود. مشخص نمودن محدوده محلی و تعداد شعب آن نیز بر عهده رئیس قوه قضاییه می باشد. دادگاه عمومی و حقوقی با حضور رئیس شعبه یا دادرس علی البدل برگزار خواهد شد.

دادگاه عمومی حقوقی صلاحیت رسیدگی نخستین به همه دعاوی و امور غیر کیفری را خواهد داشت. جز در مواردی که قانون محکمه دیگری را مشخص نموده باشد. در اصطلاح صلاحیت دادگاه عمومی حقوقی عام بوده و اصل بر صلاحیت آن می باشد.

دادگاه کیفری یک

دادگاه گیفری یک در دسته ی دادگاه های عمومی جزایی واقع می شود. دادگاه کیفری یک در مرکز استان ها تاسیس می گردد .دادگاه کیفری یک، یک رئیس و دو مستشار دارد که با حضور دو عضو رسمی خواهد شد. رسیدگی به جرم هایی که مجازات قانونی آن ها سلب حیات و حبس ابد و قطع عضو باشد، در صلاحیت دادگاه کیفری یک می باشد و نیز رسیدگی به جنایات عمدی نسبت به تمامیت جسمانی و یا به میزان یک دوم دیه کامل یا بیشتر از آن و جرایم مستوجب مجازات تعزیری درجه ۳ و بالاتر و نیز جرایم سیاسی و مطبوعاتی از دسته جرایمی می باشد که دادگاه کیفری یک صالح به رسیدگی آن ها می باشد.

دادگاه کیفری دو

دادگاه کیفری دو نیز یک دادگاه عمومی کیفری تلقی می شود که یک رئیس یا دادرس علی‌البدل داشته و در هر شهرستان ایجاد می گردد. دادگاه کیفری  ۲ صالح به رسیدگی به همه ی جرایم می باشد. جز مواردی که بر اساس قانون در صلاحیت مرجع دیگر قرار داشته باشد.

دادگاه انقلاب

در مرکز هر استان و با تایید ریاست قوه قضاییه  در محدوده ی قضائی شهرستان ها دادگاه انقلاب به وجود می‌آید. این دادگاه دارای یک رئیس و دو مستشار بوده و با دو عضو رسمی می‌شود. دادگاه انقلاب در دسته مراجع اختصاصی قضایی قرار می‌گیرد اما با این وجود این مرجع را باید از مراجع کیفری محسوب نمود. بر اساس ماده ۳۰۳ قانون آیین دادرسی کیفری صلاحیت دادگاه انقلاب در رسیدگی به جرایم زیر می باشد:

– جرایم علیه امنیت داخلی و خارجی.

-محاربه و افساد فی الارض و اقدام مسلحانه نسبت به نظام جمهوری اسلامی ایران.

– کلیه جرایم راجع به مواد مخدر و روانگردان و پیش سازهای آن.

– قاچاق اسلحه و مهمات و مواد تحت کنترل.

دادگستری و دادگاه و دادسرا
دادگستری و دادگاه و دادسرا

– توهین به بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران و مقام رهبری.

دادگاه تجدید نظر استان

در مرکز هر استانی با هدف تجدید نظر در احکام قابل تجدیدنظر صادر شده از سوی دادگاه‌های عمومی و انقلابی که در حوزه آن استان قرار گرفته است، دادگاه تجدیدنظر ایجاد می‌شود که از یک رئیس و دو مستشار تشکیل شده است. دادگاه تجدیدنظر با عنایت به تجمیع فعالیت های قضایی این امکان را دارند دارای بیش از یک شعبه باشد. احکام صادر شده از دادگاه تجدیدنظر، قطعی و لازم الاجرا خواهد بود.

دادگاه خانواده

دادگاه خانواده بر اساس قانون حمایت از خانواده که در سال ۱۳۹۱ به تصویب رسیده است با هدف دادرسی به امور و دعاوی خانوادگی ایجاد شده است. دادگاه خانواده از مراجع اختصاصی حقوقی می باشد. یعنی نصب و عزل و برکناری آن ها به شکل کلی در صلاحیت قوه قضاییه می باشد.

دادگاه خانواده با حضور رئیس یا دادرس علی البدل و قاضی مشاور زن تاسیس می‌شود. صلاحیت دادگاه خانواده در دادرسی به اموری مانند ازدواج دائم و موقت و اجازه و اذن در ازدواج و ازدواج مجدد و مهریه و نفقه و جهیزیه و اجرت المثل دوره زوجیت تمکین و نشوز حضانت و طلاق زوج و زوجه و سرپرستی کودکان بی سرپرست و تغییر جنسیت و مواردی از این دست می باشد.

تفاوت دادگستری و دادگاه و دادسرا

دادگستری مجموعه ی  حوزه قضایی شهر یا شهرستان می باشد که در اصطلاح عام به آن دادگاه گفته می‌شود. در بیشتر شهرستان‌ها دادگستری دو مجموعه جدا از هم تلقی می‌شود که شامل دادگاه و دادسرا است و هر یک وظایف مخصوص به خود را دارا می باشد و دادگاه هم شامل شعبه حقوقی و جزایی می باشد.

البته باید در نظر داشت که دادگاه انقلاب و اطفال و خانواده نیز در کنار این دادگاه‌ها مشغول به فعالیت هستند در شهرهایی که جمعیت کمی دارند عموماً یک شعبه دادگاه حقوقی و یک شعبه دادگاه کیفری ایجاد شده است. اما در شهرهای بیش از ۵۰ هزار نفر شعبه دادگاه ها بیشتر است و نیز در هر دادگستری یک شعبه خانواده و یک شعبه دادگاه انقلاب نیز برقرار می‌باشد .

منظور از دادگاه بخشی از دادگستری است که به موضوعات حقوقی و مدنی جزایی رسیدگی می‌نماید. پرونده‌هایی که دعاوی آن ها راجع به معاملات ملکی و مطالبه طلب و خسارت و خانواده مثل طلاق و مهریه و نفقه و به شکل کلی امور راجع به مال و اموال است در شعبه حقوقی دادگاه مورد بررسی قرار می‌گیرد و موضوعاتی که راجع به جرم باشد مثل کلاهبرداری و سرقت تصادف و غیره در شعب جزایی دادرسی می‌شود.

باز در این جا باید یادآور شد که در شهرستان های کم جمعیت یک شعبه حقوقی برقرار است و امور راجع به طلاق و مهریه و تمکین و نفقه و امور کیفری در همین شعبه مورد رسیدگی قرار می‌گیرد.

اما در مورد دادسرا باید گفت که به اتهامات متعددی در شعب دادیاری و بازپرسی دادسرا دادرسی می‌شود.

دادگستری و دادگاه و دادسرا
دادگستری و دادگاه و دادسرا

دادسرا در واقع یک مرجع قضایی بررسی دوم جرم نمی باشد. اما بازپرسان دادسرا مانند پلیس و کارآگاه تحقیقات ضروری در مورد این که عمل متهم جرم است یا خیر انجام می‌دهد. در دادسرا این تشخیص احراز می‌شود که شخص مجرم است یا نه.

اگر معلوم شود جرم انجام نشده در همان دادسرا پرونده ی او خاتمه می یابد و قرار منع تعقیب و موقوفی تعقیب صادر می شود. اما اگر شخصی مجرم شناخته شود پرونده به منظور صدور قرار مجرمیت و کیفرخواست به نظر دادستان می رسد و دادستان بعد از صدور قرار مجرمیت و کیفرخواست پرونده را به شعبه مربوطه ارجاع می‌دهد و آن شعبه پرونده را به‌منظور دادرسی به جرم به شعب جزایی می فرستد. سپس مجازات مجرم در دادگاه احراز می گردد. دادسرا تنها به انجام تحقیقات مقدماتی کیفرخواست و قرار مجرمیت عمل می‌نماید.