تحریر ترکه|موارد ضروری تحریر ترکه|مرجع صالح رسیدگی به تحریر ترکه

تحریر ترکه چیست؟

وب سایت حقوقی یاروکیل به معرفی و بررسی تخصصی تحریر ترکه چیست؟و شرایط تحریر ترکه پرداخته تا به بهترین نحو شما را از حق و حقوقتان آگاه سازد.

مقدمه تحریر ترکه :

تحریر ترکه
تحریر ترکه

ارث از جمله مواردی است که سبب انتقال دارایی و حقوق مالی می‌شود. هر آن چه از مورث به عنوان دارایی و اموال باقی می ماند به بازماندگان او انتقال می یابد و از این طریق اموال خانواده نگهداری می‌شود و در اختیار بازماندگان قرار می گیرد.

بنابراین اصل، انتقال کل دارایی و حقوق مالی متوفی می‌باشد و ترکه همه دارایی که شامل منقول و غیرمنقول است و اعیان و منافع و حقوق و دیون و مطالبات  می باشد ، را در بر می‌گیرد. اما این مجموعه باید تصفیه شود تا یک دارایی خالص به وارثان منتقل شود.

به منظور آن که ترکیب ترکه مشخص شود الزامی نیست که به دادگاه رجوع گردد یا آیین دادرسی خاصی در این خصوص رعایت شود. در موارد معمول وارثان و طلبکاران و موصی له این امکان را دارند در مورد ترکه با هم هماهنگ شوند و به اداره عملی یک یا چند نفر از وارثان توافق کنند.

حال برخی اوقات اختلافاتی به وجود می‌آید یا غایب و محجوری در بین وارثان می باشد. به همین جهت این ضرورت ایجاد می‌شود که باید ترکه از سوی مقام قضایی محرز شود. رسیدگی به این موضوع ترافعی نمی باشد و دادگاه دعوا را حل و فصل نمی‌کند و حق و تکلیف را روشن می‌سازد. اقدام دادگاه در این خصوص تامینی می باشد و از امور حسبی پیروی می کند که به آن در اصطلاح تحریر ترکه گفته می شود .

مفهوم ترکه :

ترکه یا ارثیه از متوفی به بازماندگان متوفی منتقل می شود و بازماندگان  آن را به عنوان ارثیه می شناسند. این موضوع به صورت قهری انجام می شود و هم این که شخص وارث محقق می گردد. در اصل  میراث فورا به ورثه انتقال می یابد جز این که وارثی نداشته باشد که در این صورت اموال  به دولت می رسد.

باید توجه داشت که مالکیت ورثه در مورد دارایی و متوفی وقتی ثابت می شود که حقوق و دیونی که برعهده متوفی بوده است پرداخت گردد. به بیان دیگر نخست باید اقدامات ضروری برای تحریر ترکه صورت گیرد و بدهی‌های متوفی پرداخت شود. هر آن چه که باقی می ماند با عنایت به سهم الارث وراث و وصیت متوفی تقسیم خواهد شد .

ماهیت تحریر ترکه :

مقصود از تحریر ترکه تعیین میزان ترکه و بدهی‌های متوفی می باشد. تحریر ترکه به معنای لیست نمودن کلیه دارایی ها و دیون متوفی است که در حضور وراث و نماینده قانونی و وصی و طلبکاران و سایر اشخاص ذینفع انجام می شود.

تحریر ترکه
تحریر ترکه

نکته قابل توجه آن که تقاضای تحریر ترکه از سوی ورثه یا نماینده قانونی آن ها یا وصی به منظور اداره اموال متوفی مورد قبول قرار می گیرد. پس طلبکاران متوفی و بقیه اشخاص ذینفع حق تقاضای تحریر ترکه را نخواهند داشت. ذینفع فقط قادر است به منظور نگهداری ترکه و مهر و موم آن از مرجع قضایی تقاضا کند.

مهر و موم ترکه :

بعد از پرداخت دیون متوفی، مرحله ی ‌دوم  مهر و موم ترکه می باشد. مهر و موم ترکه، با هدف حفظ و در  امنیت واقع شدن دارایی‌های متوفی  انجام می شود. بنابراین برای آن که ترکه حیف و میل نشود و  از سوی هر فردی که ورثه ی متوفی به اشخاص ثالثی که احتمال دارد، دسترسی به آن اموال داشته باشد، حفظ و نگهداری شود، مهر و موم انجام می شود. تا وقتی که موعد تقسیم برسد.

به این شکل از نگهداری و پیشگیری از حیف و میل ترکه ی متوفی، مهر و موم ترکه گفته می شود که با زدن موم گداخته شبیه به مهر های قدیمی یا قرار دادن لاک بر درب آن جایی که دارایی موجود است انجام می گردد.

تقاضای مهر و موم اموال از شخصی قبول می شود که نسبت به اموال متوفی دارای حق است. مثلا متوفی وصیت کرده باشد که برای شاگرد مغازه اش خانه‌ای در فلان جا قرار داده و آن خانه را به آن بدهید.

در این حالت آن شاگرد قادر است، مهر و موم ترکه را از مرجع صالح بخواهد تا مالش از بین نرود یا در فرضی دیگر چنان چه متوفی برای اموالش وصی قرار داده باشد و شخصی را مامور این وصیت کرده باشد، او معمولا به منظور اجرای کامل وصیت قادر است ترکه را مهر و موم کند .

کسانی که قادرند درخواست مهر و موم ترکه را بدهند، همان‌ها هم می‌توانند رفع مهر و موم را تقاضا کنند.

 غرض از مهر و موم ترکه اقدام در جهت حفظ و نگهداری و عدم استفاده و جلوگیری از حیف و میل آن است؛ بنابراین، مهر و موم باید طبق مقررات فصل دوم ق.ا.ح. و به ترتیبی که از استفاده بعضی از وارث به ضرر دیگران جلوگیری نماید، انجام شود.

موارد ضروری تحریر ترکه :

-اگر یک یا چند نفر از ورثه غایب یا محجور باشند و یا وراث مشخص نشوند در این مورد امین یا قیم طی مدت ۱۰ روز از زمان انتصاب خود فرصت دارد تقاضای تحریر ترکه کند .

-اگر عده ای از ورثه ترکه را نپذیرند در این خصوص تحریر ترک انجام می شود.

-در مورد متوفی های خارجی و دارایی های به جای مانده از او بعد از آنک ه مدیر ترکه از سوی دادگاه تعیین شد و دادستان حضور یافت ترکه تحریر می شود.

-با عنایت به موضوعی که در بند ۲ به آن اشاره شد در این خصوص ضرورت دارد که دو موضوع تفهیم شود قبول ترکه و رد ترکه. 

تفاوت قبول و رد ترکه و آثار آن :

وارثین متوفی این امکان را دارند که ترکه را بپذیرند و دیون متوفی را پرداخت کنند یا این که ترکه را رد نموده و آن را واگذار کنند که به بستانکاران بدهی پرداخت شود و یا این امکان را دارند که قبول یا رد ترکه را مشروط به تحریر آن نمایند و بعد از آن که ترکه تحریر شد با توجه به صورت تحریر آن را قبول یا رد کند و یا تصفیه ترکه را از دادگاه مطالبه کند.

بنابراین ورثه این امکان را دارند که  ترکه متوفی را  نپذیرند و مسئولیتی هم در مقابل پرداخت بدهی‌های متوفی قبول نکنند. بنابراین قبول یا رد ترکه در خصوص تحریر آن اشکالی را باعث نمی شود.

-امکان دارد قبلا تحریر ترکه صورت گرفته باشد که در این شرایط ورثه ۳۰ روز از زمان پایان تحریر و ابلاغ به آن ها زمان دارند که قبول یا عدم قبول خود را اعلام کنند.

-امکان دارد هنوز تحریر ترکه انجام نشده باشد که ورثه قادر خواهند بود که قبول یا رد خود را مشروط به تحریر ترکه کنند.

تحریر ترکه
تحریر ترکه

-امکان دارد در گذشته تحریر ترکه صورت گرفته باشد و مدت یک ماه از زمان پایان تحریر و ابلاغ به ورثه پایان یافته باشد و ورثه در مدت مذکور پذیرش یا عدم پذیرش خود را اظهار نداشته باشند که در این خصوص سکوت ورثه به مفهوم قبول ترکه خواهد بود.

بنابراین اگر ورثه ترکه را رد کنند باید این رد ترکه به شکل کتبی یا شفاهی اظهار شود و این موضوع در دفتر دادگاه به ثبت برسد. اعلام رد ترکه باید به شکل قطعی و منجز باشد و معلق و مشروط نباشد.

-چنان چه ورثه ترکه را پذیرفتند، باید با توجه به ماده ی ۱۴۸ قانون امور حسبی بدهی‌های متوفی را پرداخت کنند. جز این که بتوانند به اثبات برسانند که مقدار ترکه کمتر از بدهی‌های او بوده است یا بعد از فوت متوفی ترکه بدون آن که آن ها مقصر باشند از بین رفته است و باقی مانده ترکه برای پرداخت بدهی‌های او کفایت نمی کند. در این شرایط نسبت به اضافه ترکه مسئولیت نخواهند داشت. ضمان پرداخت حقوق واجبه ی بر متوفی نیز بر دوش ورثه می باشد که ترکه را پذیرفتند.

-رد ترکه باید در  طی مدت یک ماه از زمان آگاهی وارث از فوت مورث یا از زمان ابلاغ خواهان تحریر ترکه انجام شود و چنان چه در این مدت فعالیتی نکند این رد نکردن به معنای قبول ترکه می باشد.

-چنان چه دسته ای از ورثه ترکه را بپذیرند و عده ای آن را رد کنند کسانی که ترکه را قبول کردند موظف به انجام تکالیف موضوع ماده ی ۲۴۲ و ۲۴۸ قانون امور حسبی هستند.

-اگر همه ورثه ترکه را نپذیرند آن چه از میت به جا مانده است در حکم اموال بدون وارث خواهد بود که در این حالت با توجه به ماده ۳۲۷ و ۳۳۶ قانون امور حسبی  اقدامات لازم انجام میشود. از جمله ی این اقدامات تعیین مدیر ترکه می باشد که از وظایف دادگاه خواهد بود.

در این خصوص اگر مدیر تعیین شده از سوی دادگاه بدهی‌های متوفی را پرداخت کرد و از ترکه چیزی به جای ماند به ورثه ای که آن را رد کرده‌اند تحویل می‌شود. زیرا رد ترکه به مفهوم عدم قبول مسئولیت پرداخت دیون متوفی است و مفهوم آن روی برگرداندن از مالکیت ترکه نمی باشد.

-امکان دارد که قبول ترکه به شکل  صریح انجام شود.  مانند نگارش پذیرش و قبول در یک سند رسمی و عادی و یا امکان دارد به صورت ضمنی انجام گیرد. مثل دخالت ورثه در ماترک به صورت بیع و مانند آن. اما فعالیت‌هایی مثل تعمیرات و جمع آوری وسایل در محل محفوظ یا برداشت محصولات کشاورزی به وسیله ورثه به معنای قبول آن نیست.

مرجع صالح رسیدگی به تحریر ترکه :

تحریر ترکه
تحریر ترکه

بر اساس ماده ی ۱۶۳ قانون امور حسبی موضوعات مربوط به ترکه با دادگاه بخشی می باشد که آخرین اقامتگاه متوفی در ایران در حوزه آن دادگاه قرار داشته است و چنان چه متوفی در ایران مقیم نباشد با دادگاهی می باشد که آخرین محل سکونت متوفی در حوزه آن دادگاه بوده است.

با عنایت به ماده ی ۱۶۴ قانون فوق اگر متوفی در ایران مقیم نباشد یا محل سکونت ایران نباشد دادگاهی صالح است که ترکه در آن جا قرار گرفته و اگر ترکه در مکان‌های مختلفی واقع شده باشد دادگاهی که مال غیر منقول در آن حوزه قرار دارد صالح به رسیدگی به این موضوع است.

اگر اموال غیر منقول در موضوع های مختلفی قرار داشته باشد صلاحیت با دادگاهی می باشد که در گذشته شروع به اقدام نموده و بر اساس ماده ی ۱۶۵ قانون امور حسبی اگر همه یا بخشی از اموال متوفی در حوزه ی دادگاهی غیر از دادگاهی که بر اساس مواد فوق صلاحیت دارد باشد، دادگاهی که اموال در حوزه آن دادگاه قرار دارد اقدامات مربوط به نگهداری اموال متوفی و مهر و موم را انجام می دهد.